Tập 46. Vận dụng năng lượng trí huệ, Nhận rõ cái “ngã” hư giả

Bộ 12 Quyển - Quyển 2 25 Th06 2026

46. Vận dụng năng lượng trí huệ, Nhận rõ cái “ngã” hư giả

QUYỂN 2 – TẬP 46

VẬN DỤNG NĂNG LỰC TRÍ HUỆ, NHẬN RÕ CÁI “NGÃ” HƯ GIẢ

(

使用智慧能量，认识虚假自我意识

)

“Trí năng chứng lượng”: “trí năng” chính là trí huệ và năng lượng của con người; “chứng lượng” là công đức và năng lực của trí huệ ấy có thể chứng minh mức độ tu học Phật pháp của quý vị đạt đến đâu. Người càng có trí huệ thì Bồ Tát càng gần người ấy. Việc gì cũng có thể nghĩ ra phương cách giải quyết, mà đều là chánh tư duy, lại làm được viên mãn, người như vậy chính là người có trí huệ; Bồ Tát sẽ gia trì nơi họ. Ngược lại, nếu tư duy không chánh, điều gì xấu cũng nghĩ ra được, đầy những ý niệm bất thiện, thì người ấy chính là ma. Nếu trí năng ngày càng tăng trưởng, ngày càng sâu rộng, ngày càng rốt ráo, thì căn tánh giác ngộ của người ấy sẽ đạt đến mức cứu cánh chánh giác. Làm sao biết mình đã khai ngộ? Đó là khi trong một điểm nào đó, quý vị nghĩ thông suốt, hơn nữa đó là sự suy nghĩ bằng chánh niệm, rồi thấu hiểu rõ ràng, đó gọi là khai ngộ. “Khai ngộ” là một thuật ngữ trong Phật pháp. Nhưng nếu chỉ trong một sự việc nào đó mà quý vị hiểu rõ, điều đó không có nghĩa là quý vị đã hiểu rõ mọi việc.

Kinh Phật dạy: “Nhất thiết hiền thánh giai dĩ vô vi pháp nhi hữu sai biệt” (Tất cả hiền thánh đều do pháp vô vi mà có sai biệt). Vô vi pháp không phải là không làm gì cả, cũng không phải là không biết gì, mà là trong tâm không khởi vọng niệm tạo tác, không chấp trước, không dính mắc. Nghĩa là tuy làm mà như không làm, tuy biết mà không chấp vào cái biết. Vậy giữa phàm phu và Bồ Tát trong pháp vô vi có sự sai biệt gì? Bồ Tát ở nhân gian không khởi tâm hữu tác theo chấp trước; cảnh giới của Ngài vượt lên trên thế gian. Nhìn bề ngoài, vô vi pháp dường như là không làm gì cả; nhưng thực chất là dùng trí huệ để xử lý mọi việc trong đời. Sau khi làm xong, trong tâm không lưu dấu vết, tựa như chưa từng làm gì, đó chính là cảnh giới của Bồ Tát. Sự sai biệt của vô vi pháp chính là sự khác biệt giữa phàm nhân và Bồ Tát.

Lương tâm của mỗi người chính là vị quan tòa công chính nhất của chính mình. Bởi vì lương tâm vốn rất công bằng; quý vị có thể lừa được người khác, nhưng không thể lừa được lương tâm của mình. Quý vị có thể nói với người khác rằng: “Tôi không làm, tôi không nói, tôi không có thế này thế kia…”, nhưng quý vị có thể lừa được chính lương tâm mình hay không? Vì vậy, khi một người làm sai điều gì, mọi biểu hiện đều sẽ tự nhiên hiển lộ. Phải ghi nhớ rằng lương tâm của mỗi người là công chính nhất. Phải biết tự giác, tự ngộ; tự mình cảm nhận, tự mình học hỏi, tự mình lĩnh hội. Muốn biết việc mình làm là đúng hay sai, trước hết hãy tự quán chiếu rằng Phật ở ngay trong tâm mình, rồi tự giác, tự ngộ.

Phải học cách buông xuống chính mình. Người có thể buông bỏ phiền não mới có thể đạt được niềm vui chân thật. Chỉ khi một người thật sự buông được phiền não thì mới có thể có được hạnh phúc đích thực. Muốn đạt được sự giải thoát trong tâm linh, phải không để ngoại cảnh lôi kéo. Nếu tâm muốn được giải thoát, tuyệt đối đừng để những sự việc nơi thế gian trói buộc; nghĩa là bất cứ điều gì cũng không để mình bị dính mắc. Ví dụ như bị tình cảm trói buộc, bị danh lợi ràng buộc, bị những điều bất thiện lôi kéo, bị con cái níu giữ… Tất cả đều phải thật sự buông bỏ, thật sự thoát ra. Học Phật là phải đối diện với thực tại, rồi từ đó vượt lên trên thực tại. Bởi vì nếu không dám đối diện với thực tại thì sẽ không thể siêu vượt thực tại. Ví dụ, nếu con cái đối xử với mình không tốt, ta phải thẳng thắn nhìn nhận thực tế ấy. Phải học cách vượt qua, không chấp nhặt, không xem đó là điều quá quan trọng. Hãy nghĩ rằng đây là món nợ nghiệp từ đời trước của mình; không phải người khác không tốt, mà là tự mình chưa đủ tốt. Tại sao đời trước mình không làm nhiều việc thiện hơn? Tại sao không cứu độ chúng sinh nhiều hơn? Nếu có thể suy nghĩ như vậy, thì sẽ buông xuống được cái ngã, giải thoát khỏi phiền não, và tâm hồn mới có thể đạt được niềm an lạc chân thật.

Nếu một người vì phải trả giá mà nỗ lực, thì thường sẽ thất bại. Khi quý vị theo đuổi một việc gì đó, phải biết rằng điều ấy tất nhiên phải trả giá, hơn nữa lại rất dễ thất bại. Điểm căn bản thứ hai trong việc học Phật mà Sư phụ vừa giảng là: “Chỉ lo cày cấy, không hỏi thu hoạch”, chính là dạy quý vị đừng theo đuổi những điều phải trả giá. Mỗi người nhất định phải hiểu rằng những điều mình khổ tâm theo đuổi ấy, xét cho cùng đều là hư ảo, là những thứ không thể thật sự nắm giữ. Người cứ mãi chạy theo những thứ phải trả giá như vậy chính là người ngu muội nhất.

Tự ngã ý thức có hai loại: một là tự ngã ý thức chân thật, hai là tự ngã ý thức hư giả. Nếu chỉ giảng giải như vậy, quý vị sẽ cảm thấy trống rỗng và khó hiểu. Vì thế, Sư phụ dùng ví dụ thực tế để giúp quý vị hiểu thế nào là tự ngã ý thức. Ví dụ, hôm nay quý vị đến thư viện, nhìn thấy một cuốn sách mình rất thích nhưng lại không có tiền, vậy có nên lấy không? Lúc ấy chợt nhớ đến câu người xưa nói: “Trộm sách không tính là trộm.” Thế là trong tâm liền khởi lên ý nghĩ: đúng vậy, mình lấy cuốn sách này cũng không phải ăn cắp, người xưa đã nói như thế rồi. Đó chính là tự ngã ý thức hư giả đang chi phối quý vị, khiến quý vị tự tìm ra một lý do để che đậy ý niệm sai trái của mình. Khi làm sai một việc, cho dù tìm ra ngàn vạn lý do, mục đích cũng chỉ là để biến điều sai thành như đúng. Rõ ràng là hư giả, nhưng lại cố tình bao bọc nó thành chân thật. Lấy một ví dụ không hay: quý vị vào nhà hàng, con cá đó đã để nhiều ngày, đã bốc mùi hôi. Rõ ràng là đã hư, vậy mà đầu bếp vẫn đem chiên lên, thêm thật nhiều gia vị đậm đà rồi bưng ra. Khi ăn vào miệng, có phải mùi hôi ấy vẫn còn đó không?

Ý thức hư giả sinh ra những hành vi hư ảo. Con người vì sĩ diện; nếu có thể lột bỏ lớp sĩ diện ấy, tức là đang tước bỏ tự ngã ý thức hư giả. Học Phật là phải loại trừ toàn bộ những điều hư giả nơi thân tâm mình. Vì sao phải niệm Lễ Phật Đại Sám Hối Văn? Chính là để dốc sức đào tận gốc những ác căn trong bản thân. Khi đã nhổ bỏ được ác căn, về sau mới không mọc lên cỏ dại mới. Nếu không chịu đào bỏ gốc ác ấy, dù tạm thời che đậy được, theo thời gian vẫn sẽ sinh ra cỏ độc. Học Phật là sửa đổi lỗi lầm của chính mình, là phải triệt để nhổ tận gốc những ác căn trong thân tâm. Ý thức hư giả, tâm sĩ diện, tất cả đều là những thứ rỗng không, nhất định phải kiên quyết sửa đổi. Học Phật trước hết phải buông bỏ cái Tôi, phải đạt đến vô ngã. Bởi vì khi có tự ngã ý thức hư giả, tất nhiên sẽ sinh ra tâm hư vinh. Con người do mắt thấy, tai nghe, lại bị mê hoặc bởi các giả tướng, nên mỗi ngày đều bị những giả tướng ấy chi phối, làm điều sai trái, sống trong sai lầm, từ đó không ngừng sinh ra vô tận phiền não. Nếu chúng ta không làm điều sai trái, thì sẽ không có phiền não, và có thể giữ được từng phút từng giây an tường.

Học Phật, trước hết phải triệt để buông bỏ tự ngã, phải đạt đến vô ngã. Bởi vì khi đã sinh khởi tự ngã ý thức hư giả, tất nhiên sẽ nảy sinh tâm hư vinh. Con người do mắt thấy, tai nghe, lại bị mê hoặc bởi những giả tướng, nên mỗi ngày đều bị các giả tướng ấy che lấp, làm điều sai trái, sống trong sai lầm, từ đó không ngừng sinh ra vô tận phiền não. Nếu chúng ta không làm điều sai trái, thì sẽ không có phiền não, và có thể giữ được từng phút từng giây an tường.

Phải ghi nhớ một câu: người hữu dụng thì biết có điều không dùng đến. Người thật sự hữu dụng, tức là người có năng lực, thì trước nhiều việc lại tỏ ra như không làm. Họ lắng nghe, học hỏi, chứ không phải việc gì cũng nhúng tay vào. Có những việc rõ ràng biết mình làm được, nhưng vì khiêm tốn mà không nhận làm; việc gì cũng giữ lại ba phần, không phô bày hết. Còn người vô dụng thì lại không việc gì là không dùng đến mình. Họ cảm thấy việc gì mình cũng làm được: “Cứ tìm tôi, tôi làm được, bảo đảm làm xong.” Nhưng đến lúc thì lại không làm nổi. Giống như có người làm ăn buôn bán, nói đầy miệng, cuối cùng lại mắc một khoản nợ lớn rồi bỏ trốn. Mãn khẩu phạn (miếng cơm đầy miệng) thì ngon, nhưng mãn khẩu thoại (lời nói đầy miệng) thì bất khả ngôn tận; người học Phật quý ở chỗ không nói lời quá mức.

Mỗi người trên thân mình có bao nhiêu thói hư tật xấu? Đã làm bao nhiêu việc sai lầm? Bây giờ thử nghĩ lại xem, có cảm thấy hổ thẹn hay không? Quý vị nhất định phải tu tâm cho tốt, sửa đổi những tập khí vô minh của bản thân, phải lo làm người cho tốt. Trước hết, phải làm một người tốt thì Sư phụ mới có thể cứu quý vị, mới có thể giúp được quý vị. Nếu quý vị không phải là người tốt, cho dù quý vị cầu Bồ Tát cứu mình, Bồ Tát cũng chưa chắc có thể cứu được quý vị.

Quý vị nhất định phải gắng công tu tâm, phải tạo mọi điều kiện để tu tâm, phải làm sao để toàn bộ đức năng – bao gồm cả đạo đức và trí năng – của chính mình được phát huy hết mức, nhằm hoằng pháp lợi sinh. Bằng không, quý vị sẽ có lỗi với Quán Thế Âm Bồ Tát, có lỗi với Sư phụ, và có lỗi với chính lương tâm của mình.